Jak złożyć pozew o rozwód – od czego zacząć?

Jak złożyć pozew o rozwód i co powinien zawierać? Czym się różni rozwód z orzeczeniem o winie od rozwodu bez orzekania o winie? W poniższym artykule odpowiadamy na te oraz inne pytania związane z oficjalnym rozwiązaniem małżeństwa przez sąd.

Rozwód – od czego zacząć?

Wyłącznie sąd ma prawo do rozwiązania małżeństwa poprzez rozwód. Decyzję o rozwodzie może też poprzedzać separacja, choć nie jest to obowiązkowy etap. Osoba, która chce zakończyć małżeństwo, składa pozew do wydziału cywilnego sądu okręgowego właściwego dla ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków. Osoba wnosząca pozew jest powodem, a drugie ze współmałżonków – pozwanym.

Pozew to pismo procesowe, które inicjuje postępowanie rozwodowe. Osoba składająca go przedstawia w nim swoje żądania i dowody na ich poparcie. W pozwie rozwodowym należy wskazać:

• sąd, w którym składany jest pozew,
• dane osobowe stron, w tym adres oraz numer PESEL,
• żądania (czy powód domaga się rozwodu z orzeczeniem o winie, czy bez orzekania),
• uzasadnienie żądania rozwodu – opis okoliczności wskazujących na to, że nastąpił trwały i zupełny rozpad pożycia małżeńskiego,
• informację, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu.

Do pozwu należy dołączyć dokumenty (kopię odpisu aktu małżeństwa i ewentualne kopie odpisów aktów urodzenia małoletnich dzieci, jeśli małżonkowie są rodzicami) oraz dowody na potwierdzenie zarzutów wskazujących na trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego. Dlaczego to takie ważne? Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wyraźnie zastrzegają, że sąd nie orzeknie rozwodu, jeśli nie ma wystarczających dowodów na trwałe i nieodwracalne zerwanie więzi małżeńskich. Co to oznacza?

• Rozkład pożycia jest zupełny, gdy pomiędzy małżonkami ustały więzi: duchowa, fizyczna i gospodarcza.
• Rozkład pożycia małżeńskiego uznać można za trwały, gdy nie ma nadziei na to, że małżonkowie będą chcieli kontynuować związek.

Pozew składa się w trzech egzemplarzach: jeden z nich zostaje zwrócony powodowi z adnotacją, że został przyjęty, drugi jest przesyłany do pozwanego, a trzeci trafia do sądu.

Pozwany może w ciągu 14 dni od dnia otrzymania pozwu złożyć odpowiedź na pozew, czyli pismo, w którym ustosunkuje się do zarzutów powoda i przedstawi swój punkt widzenia.

Rozwód z orzeczeniem o winie a rozwód bez orzekania o winie

W pozwie powód określa, czy domaga się rozwodu z orzeczeniem o winie, czy rezygnuje z dociekania, które z małżonków odpowiada za rozpad małżeństwa. Można też żądać orzeczenia rozwodu z winy obojga małżonków, choć zdarza się to rzadko.

Rozwód z orzeczeniem o winie wiąże się z uprawnieniem do żądania alimentów na rzecz ekspartnera, który nie ponosi odpowiedzialności za rozpad związku. Alimenty mogą zostać przyznane w dwóch sytuacjach:

• Małżonek, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozpadu małżeństwa, znajduje się w niedostatku. Niedostatek to sytuacja, w której człowiek nie jest w stanie opłacić podstawowych rachunków, kupić jedzenia.
• W wyniku rozwodu sytuacja małżonka, który nie ponosi winy za rozwód, uległa pogorszeniu – nawet jeśli nie oznacza to niedostatku.

Alimenty na eksmałżonka nie mają nic wspólnego z alimentami na dzieci; mogą zostać zasądzone niezależnie od nich.

O rozwód z orzeczeniem o winie starają się partnerzy, którzy czują się oszukani, źle potraktowani przez byłego męża czy żonę. Muszą jednak mieć świadomość, że postępowanie sądowe w takiej sytuacji trwa dłużej niż wtedy, gdy nie ma obowiązku wykazywania winy. Dzieje się tak dlatego, że strona oskarżona o wyłączną winę broni się i przedstawia swoje dowody mające dowieść jej niewinności. Sąd musi wówczas zbadać wszystkie dowody, wysłuchać świadków, co potrafi wydłużyć postępowanie o wiele miesięcy.

Dowodzenie winy ekspartnera wiąże się też z omawianiem różnych trudnych i bardzo osobistych okoliczności, co bywa też obciążające psychicznie. Z tego powodu osoba planująca wnieść pozew rozwodowy powinna przeanalizować, czy jest gotowa na rozwód z orzeczeniem o winie.

Jeśli powód nie domaga się rozwodu z orzekaniem o winie, sąd w ogóle nie bada, kto jest winny rozpadu małżeństwa. Aby móc złożyć pozew o rozwód bez orzekania o winie (za porozumieniem stron), małżonkowie muszą być zgodni co do decyzji o rozstaniu oraz podziale majątku.

Ile trwa rozwód?

Decyzja o tym, czy w wyroku rozwodowym sąd ma wskazać winę, czy nie, determinuje czas trwania procesu. Żądanie wskazania winnego może spowodować, że proces będzie trwał nawet kilka lat, choć zdarzają się sytuacje, w których pozwany małżonek uznaje swoją winę, bo zależy mu na szybkim rozwodzie i jest gotów płacić alimenty.

Jeśli byli partnerzy są zgodni, że chcą się rozstać i ustalili warunki, sąd może orzec rozwód nawet na pierwszej rozprawie. W szybkim uzyskaniu rozwodu pomaga przyjście do sądu z konkretnymi ustaleniami, które mogą zostać dokonane w trakcie mediacji prowadzonej przez profesjonalnego i niezależnego mediatora. Mediacje nie są jednak obowiązkowe, więc żadne z partnerów nie powinno się obawiać, że odmawiając na nie zgody, pogorszy swoją sytuację w sądzie.

Ile trwa rozwód, gdy są dzieci?

Jeśli para ma małoletnie dzieci, sąd musi ustalić, czy orzeczenie rozwodu nie będzie sprzeczne z dobrem dziecka. Jeśli uzna, że jest to niekorzystne ze względu na emocje dziecka, może odmówić orzeczenia rozwodu. Tak dzieje się jednak coraz rzadziej, bo wśród sędziów dominuje przekonanie, że dorosłych nie można zmusić do bycia razem – dziecko i tak wyczuje nerwową atmosferę panującą w domu. Ważniejsze jest, aby rodzice rozstali się tak, by dziecko ucierpiało jak najmniej. Dobrze, jeżeli jeszcze przed rozprawą rozwodową ustalą zasady opieki nad dzieckiem. Mogą sporządzić rodzicielski plan wychowawczy: to pisemne porozumienie, w którym określa się zasady spotkań z dzieckiem i sposób podejmowania najważniejszych decyzji, które go dotyczą.

Sporządzenie takiego planu nie jest obowiązkowe, ale na pewno przyspiesza orzeczenie rozwodu.

Ile kosztuje rozwód?

Koszt rozwodu jest uzależniony od kilku czynników – przede wszystkim stopnia zawiłości sprawy i zakresu postępowania dowodowego. Oto szczegóły aktualne w 2025 roku:

• Jednocześnie z wniesieniem pozwu należy uiścić opłatę w wysokości 600 zł. To opłata stała, której można dokonać na rachunek sądu lub poprzez naklejenie znaków skarbowych.
• Jeżeli w toku postępowania o rozwód sąd ma dokonać również podziału majątku, należy uiścić dodatkową opłatę wysokości 300 zł lub 1000 zł (w zależności od tego, czy projekt sposobu podziału majątku jest zgodny, czy nie).
• Osoba znajdująca się w trudnej sytuacji finansowej może złożyć – jednocześnie z pozwem – wniosek o zwolnienie z ponoszenia kosztów sądowych w całości lub w części. W takiej sytuacji do pozwu dołącza się oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym.
• Każde z małżonków może skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika: adwokata lub radcy prawnego. Jego wynagrodzenie jest ustalane indywidualnie, ponieważ prawnik bierze pod uwagę stopień skomplikowania sprawy. Rozwód bez orzekania o winie, który może zostać orzeczony nawet na pierwszej rozprawie, w praktyce będzie się wiązał z niższymi kosztami wynagrodzenia prawnika niż długotrwały proces połączony z wykazywaniem winy drugiej osoby.
• Do wynagrodzenia pełnomocnika trzeba doliczyć 17 zł opłaty od pełnomocnictwa, którą wnosi się na rachunek bankowy właściwego urzędu miasta.
• Osoby w trudnym położeniu majątkowym mogą się ubiegać o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
• W toku sprawy może też zajść konieczność powołania biegłych, np. psychologa. To kolejny koszt, który należy uwzględnić w budżecie.

W znacznej większości przypadków rozwód za porozumieniem stron kosztuje zatem mniej niż z orzeczeniem o winie.