Jak złożyć wniosek o alimenty na dziecko? Poradnik krok po kroku

Każdy rodzic ma obowiązek łożenia na utrzymanie i wychowanie swoich dzieci – nie ma znaczenia, czy urodziły się w małżeństwie ani czy rodzice ze sobą mieszkają. Nie można się uchylić od obowiązku utrzymania dzieci, tłumacząc, że to nadmierny ciężar. Rodzice są zobowiązani dzielić się z dzieckiem nawet najmniejszymi dochodami, a w razie konieczności muszą także sprzedać majątek, by uzyskać potrzebne pieniądze.

Czym są alimenty?

Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dzieci wynika z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który przewiduje, że rodzice są zobowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

Przez alimenty rozumie się najczęściej pieniądze płacone na utrzymanie dzieci po rozstaniu rodziców i w tym kontekście będziemy je analizować w tym artykule.

Prawo do alimentów ma każde dziecko – niezależnie od tego, czy urodziło się w małżeństwie, czy związku nieformalnym. Nie ma też znaczenia to, czy rodzic chce utrzymywać z dzieckiem osobisty kontakt. Nie można nikogo zmusić do spotkań z własnym dzieckiem, ale do łożenia na nie – jak najbardziej. Jeśli rodzic uchyla się od tego obowiązku, egzekucją należności zajmuje się komornik.

Oto kilka najważniejszych zasad dotyczących alimentów:

• Obowiązek płacenia alimentów obciąża osoby, które zostały wpisane w akcie urodzenia dziecka jako matka i ojciec.
• Jeżeli dziecko urodziło się poza małżeństwem, podstawą do płacenia alimentów jest wcześniejsze sądowe ustalenie ojcostwa albo uznanie ojcostwa przez ojca.
• Obowiązek alimentacyjny rodziców jest niezależny od przysługującej im władzy rodzicielskiej. Konieczność płacenia na utrzymanie dzieci dotyczy także rodziców, których władza rodzicielska jest ograniczona lub którzy są jej pozbawieni.
• Obowiązek alimentacyjny wobec dzieci obejmuje nie tylko dostarczanie środków utrzymania, lecz także wychowania. Rodzice mają obowiązek troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień.
• Obowiązek alimentacyjny może być realizowany poprzez płacenie na dziecko, dostarczanie mu przedmiotów potrzebnych do codziennego życia i rozwoju, a także sprawowanie nad nim opieki.

Jak uzyskać alimenty na dziecko?

W Polsce istnieją trzy podstawy ustalenia świadczeń alimentacyjnych na rzecz dzieci:

• umowa zawarta pomiędzy rodzicami przed notariuszem – jest możliwa tylko w sytuacji, w której rodzice porozumieli się co do wysokości alimentów;
• wyrok sądowy orzekający rozwód lub separację;
• ugoda zawarta przed sądem.

W wyroku orzekającym rozwód lub separację sąd musi określić wysokość kosztów utrzymania, które ma ponosić każdy z rodziców na wspólne dziecko.

Ile wynoszą alimenty na dziecko w 2025 roku?

Ogólna zasada jest taka, że dziecko ma prawo do życia na takim poziomie, na jakim żyje rodzic. Jeśli więc rozwiedziony ojciec bardzo dobrze zarabia, zostanie zobowiązany do płacenia wyższych alimentów niż osoba zarabiająca przeciętnie.

Nie istnieją żadne urzędowe widełki wysokości alimentów. Sąd ustala je indywidualnie, biorąc pod uwagę możliwości zarobkowe rodzica i potrzeby dziecka, które mogą się zmieniać na przestrzeni lat. Z reguły małe dziecko jest tańsze w utrzymaniu niż nastolatek, który chodzi na zajęcia pozalekcyjne, jeździ na wakacyjne obozy i chce mieć dostęp do rozrywek, z jakich korzystają jego rówieśnicy.

Należy pamiętać, że celem alimentów jest zapewnienie dziecku wystarczających warunków do prawidłowego rozwoju, w tym fizycznego i duchowego. Uzasadnione potrzeby dziecka to nie tylko koszty utrzymania czy podstawowe wydatki, lecz także te związane z jego rozwojem emocjonalnym, intelektualnym i fizycznym. Właśnie dlatego sąd bierze pod uwagę zarówno koszty wyżywienia dziecka oraz ubrań, jak i zajęć pozalekcyjnych czy nawet kieszonkowe.

Kwotę alimentów można obniżyć, jeśli rodzic jest zaangażowany w wychowanie dziecka i na co dzień ponosi część kosztów utrzymania: karmi dziecko, płaci za korepetycje, kupuje mu ubrania.

Ustalając wysokość alimentów, sąd bierze pod uwagę możliwości materialne rodzica i inne jego wydatki – w tym przeznaczone na inne dzieci. Nie przekona go jednak argumentacja, że rodzic zarabia na tyle mało, że nie jest w stanie nawet w niewielkim stopniu dokładać się do utrzymania potomstwa. W takiej sytuacji sąd będzie oczekiwał, że rodzic znajdzie lepszą pracę lub weźmie dodatkowe godziny, by wykonać swoje obowiązki.

Alimenty na dziecko – do kiedy się je płaci?

Niektórzy błędnie uznają, że obowiązek alimentacyjny trwa do osiągnięcia przez dziecko pełnoletności. W rzeczywistości rodzice mają obowiązek wspierać dziecko finansowo do momentu, w którym jest w stanie samodzielnie się utrzymać ze swojej pracy. W najlepszym razie nastąpi to po ukończeniu szkoły średniej, jeśli jednak dziecko zdecyduje się na studia, to obowiązek alimentacyjny może trwać aż do ich zakończenia.

Okolicznością uzasadniającą zaprzestanie płacenia alimentów nie jest to, że dziecko znalazło dorywczą pracę i zarabia minimalną stawkę godzinową. Jeśli studiuje dziennie i nie jest w stanie pracować w pełnym wymiarze godzin, w dalszym ciągu ma prawo oczekiwać pomocy ze strony rodziców.

A co w sytuacji, gdzie dorosłe już dziecko rozpoczyna kolejne kierunki studiów, po czym rzuca je, by zapisać się na kolejne, a przy tym nie jest zainteresowane znalezieniem pracy? Jeśli rodzic podejrzewa, że syn czy córka tak naprawdę nie chce się usamodzielnić i tylko przedłuża czas otrzymywania alimentów, może złożyć do sądu pozew o wygaszenie obowiązku alimentacyjnego. Musi w nim uzasadnić, że dziecko byłoby w stanie samodzielnie się utrzymać, gdyby tylko chciało.

Jeśli alimenty na dziecko zostały ustalone orzeczeniem sądowym, o ich wygaśnięciu również orzeka sąd. W tym celu rodzic zobowiązany do płacenia musi złożyć pozew do wydziału rodzinnego i nieletnich.

Kiedy nie należą się alimenty na dziecko?

Rodzice są zobowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie. W pewnych sytuacjach mogą się jednak uchylić od płacenia alimentów:

• Uchylić się można nawet od płacenia alimentów na małoletnie dzieci, o ile posiadają własny majątek, a dochody z tego majątku wystarczają na pokrycie kosztów utrzymania i wychowania (np. dziecko odziedziczyło po dziadkach mieszkanie, które zostało wynajęte, a czynsz jest wykorzystywany na potrzeby dziecka).
• Obowiązek alimentacyjny nie ustaje z chwilą osiągnięcia przez dziecko pełnoletności, lecz w momencie, gdy jest w stanie samodzielnie się utrzymać. Sąd może zwolnić rodzica z obowiązku płacenia alimentów, jeśli studiujące dziecko nie przykłada się do nauki, nie zdaje egzaminów i sprawia wrażenie, że studia traktuje tylko jako sposób na dalsze uzyskiwanie pomocy finansowej od rodziców.

      Rodzic zobowiązany do płacenia alimentów ma z reguły poczucie, że są one zbyt wysokie. Subiektywne przekonanie to jednak za mało, aby domagać się obniżenia ich wysokości. Nie znaczy to jednak, że raz ustanowione alimenty będą obowiązywać aż do czasu usamodzielnienia się dziecka. Mogą być podwyższane, gdy wzrosną koszty utrzymania dziecka, a także obniżane, gdy zmienią się okoliczności.

      Jest to możliwe w dwóch sytuacjach:

• gdy nastąpi istotne zmniejszenie usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego,
• gdy zmniejszą się możliwości zarobkowe i majątkowe rodzica zobowiązanego do zapłaty alimentów.

Pierwsza sytuacja oznacza, że z jakiegoś powodu spadły miesięczne koszty utrzymania dziecka – na przykład przestało uczęszczać do szkoły prywatnej albo zakończyło drogie leczenie lub rehabilitację. Druga okoliczność jest związana z sytuacją finansową rodzica: jeśli wykaże, że nie jest w stanie płacić alimentów w zasądzonej wysokości, sąd może się zgodzić na ich obniżenie. Stanie się tak, gdy rodzic straci pracę albo zachoruje i w rezultacie będzie zarabiał mniej lub wzrosną jego uzasadnione wydatki (na przykład on albo inne dziecko, które ma na utrzymaniu, rozpocznie drogie leczenie).

Argument o zmniejszających się miesięcznych dochodach mógłby stanowić wygodny pretekst do tego, by obniżyć alimenty. Zanim sąd wyda zgodę, przeanalizuje zatem, czy rodzic żądający obniżenia na pewno wykorzystuje wszystkie możliwości, by zarobić więcej. Ustali na przykład, czy to nie sam rodzic złożył wypowiedzenie z dobrze płatnego stanowiska i zatrudnił się na gorzej płatnym, by doprowadzić do zmniejszenia alimentów.

Przy podejmowaniu decyzji o zmniejszeniu wysokości alimentów z powodu pogorszenia stanu finansowego rodzica sąd bierze pod uwagę nie tylko rzeczywiste dochody, lecz także te, które rodzic może i powinien uzyskiwać przy dołożeniu należytej staranności, stosownie do swoich sił umysłowych i fizycznych. W pierwszej kolejności sąd zawsze bierze pod uwagę interes dziecka i dba o to, by nie został on naruszony.